काठमाडौं । नेपाली भान्साको मौलिक स्वाद ओझेलमा पर्दै गएको चिन्ताबीच ककनीमा आयोजित “रैथाने खाना प्रवर्द्धन तथा प्राकृतिक भोजन कार्यक्रम” ले एकैपटक चेतना, बहस र उत्साहको आँधी ल्याएको छ। ग्लोरी मिडिया र न्युजलाईन्स मिडियाको संयुक्त आयोजनामा सम्पन्न कार्यक्रम केवल औपचारिक समारोह बनेन—यसले नेपाली समाजको जरा हल्लाउने गरी प्रश्न उठायो: के हामी आफ्नै खानाबाट टाढिँदैछौं ?
कार्यक्रममा देश–विदेशमा ख्याति कमाएका सेफहरूलाई “पाककला गौरव सम्मान” प्रदान गरिँदा त्यो सम्मान मात्र थिएन—यो मौलिकताको पुनर्जागरणको संकेत थियो। सोल्टी ग्रुपका कर्पोरेट एक्जुकेटिभ सेफ युवराज पोख्रेल, वरिष्ठ सेफ मोहन गजुरेल, रेशम लामा र प्रवासी सेफ सुवास थापाको सम्मानसँगै एउटा सन्देश प्रस्ट भयो—रैथाने खाना अब अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा उत्रिन तयार छ।
प्रमुख अतिथि राजेशकाजी श्रेष्ठले कडा चेतावनी दिए, “यदि हामीले आफ्नै खाना चिन्न सकेनौं भने भोलि संसारले पनि हामीलाई चिन्न छोड्नेछ।” उनको यो अभिव्यक्तिले हलमा सन्नाटा छायो। उनले रैथाने खानाको सही ब्रान्डिङ भए नेपालले पर्यटन बजारमा ठूलो छलाङ मार्न सक्ने दाबी गरे।
त्यस्तै, रविना थापाले आधुनिक जंक फुड संस्कृतिप्रति आक्रोश व्यक्त गर्दै भनिन्, “हामी आफैंले आफ्नो स्वास्थ्य बेचिरहेका छौं।” उनको यो अभिव्यक्तिले उपस्थितहरूलाई झस्कायो—किनकि आजको पुस्ता स्वादका नाममा स्वास्थ्य गुमाउँदैछ भन्ने यथार्थ कसैले नकार्न सकेन।
कार्यक्रममा वक्ताहरूले एउटै स्वरमा उठाएको प्रश्न झन् गम्भीर थियो—रैथाने खाना जोगाउने जिम्मा कसको ?
सरोज ओझाले सञ्चारमाध्यमको भूमिका औंल्याउँदै भने, “यदि अहिले आवाज उठेन भने भोलि हाम्रो भान्सा इतिहास बन्नेछ।”
देवेन्द्र लामिछानेले हिमालदेखि तराईसम्मका मौलिक परिकार हराउँदै गएको तथ्य प्रस्तुत गर्दा ब्रजेश कुमार झाले त्यसको आर्थिक असरबारे चेतावनी दिए—“रैथाने खाना हरायो भने स्थानीय उत्पादन र रोजगारीमा ठूलो धक्का लाग्नेछ।”
पर्यटन व्यवसायी रामप्रसाद सापकोटाले भने, “विदेशी पर्यटक नयाँ स्वाद खोज्दै आउँछन्, तर हामीले उनीहरूलाई देखाउने मौलिकता नै हराउँदैछ।”
युवा उद्यमी तारालाल धरेलले भने आशाको झिल्को देखाए—“यदि सही तरिकाले प्रस्तुत गर्न सकियो भने यही रैथाने खाना करोडौंको व्यवसाय बन्न सक्छ।”
कार्यक्रमकै सबैभन्दा भावुक क्षणमा तिलक ढकालले भने, “यो खाना होइन, हाम्रो पहिचान हो—यसलाई गुमाउनु भनेको आफूलाई गुमाउनु हो।”
कार्यक्रममा सेफ मोहन गजुरेलले प्रस्तुत गरेका परिकारहरूले सबैको ध्यान खिचे, तर त्यसले एउटा कटु यथार्थ पनि देखायो—यी स्वादहरू अब दुर्लभ बन्दै गइरहेका छन्।
सहभागीहरूले स्वाद चाख्दै गर्दा एउटा प्रश्न मनभित्रै घुमिरह्यो—हामीले आफ्नै संस्कृति बिर्सिरहेका त छैनौं ?
कार्यक्रमले स्पष्ट सन्देश दियो—यदि आजै कदम चालिएन भने भोलि रैथाने खाना केवल किताब र सम्झनामा सीमित हुनेछ।
